Reablement: van zorgmaatschappij naar participatiemaatschappij
Binnen Samen Gezond IJssel-Vecht werken gemeenten, zorg en welzijn samen aan meer zelfstandigheid, eigen regie en gezond leven voor inwoners in de regio. Reablement is daarin belangrijk omdat het uitgaat van het dagelijks leven van inwoners en niet van zorgsystemen. De principes van reablement zijn: niet overnemen wat iemand zelf kan, helpen herwinnen wat verloren is gegaan, en samen oplossingen zoeken voor wat overblijft. Het draait om het versterken van de eigen kracht en autonomie van een individu. Marion Verhey, regionaal projectleider en aanjager langdurige zorg thuis in de regio, helpt organisaties in de regio bij deze beweging. Dit doet ze door onder andere samen met Henrieke Schoon (transformatie manager bij Carinova) trainingen te geven aan zorgprofessionals op alle niveaus.
Kijken naar dagelijks leven in plaats van zorg
Reablement is een werkwijze in de zorg die mensen, vaak ouderen, helpt hun zelfstandigheid en eigen regie te herwinnen en vergroten zodat ze zo lang mogelijk zelf de dagelijkse dingen kunnen doen. Het sluit aan bij de landelijke en regionale uitgangspunten ‘zelf, tenzij’ en ‘thuis, tenzij’. Of zoals Marion het mooi uitlegt: “De beweging begint bij het dagelijks leven van mensen, niet bij de zorg. Zorg moet ondersteunen, stimuleren tot zelfredzaamheid en eigen regie, niet overnemen.” Positieve Gezondheid en reablement liggen qua visie en basis dicht bij elkaar en vullen elkaar aan. Toch kan de taal soms ingewikkeld zijn en vooral de vertaling naar de praktijk, hoe maak je een visie, woorden beweging, taal enz. toepasbaar in je werk? Daarom leggen Henrieke en Marion steeds de nadruk op voorbeelden uit de praktijk die voor medewerkers direct herkenbaar zijn, maar laten ze hen vooral ook met voorbeelden uit de praktijk komen hoe het anders zou kunnen. “Mensen verwachten zorg. Maar we zijn niet langer een zorgmaatschappij, we zijn een participatiemaatschappij.”
De rol van het sociale netwerk
Een belangrijk onderdeel van reablement is samenwerken met mensen uit de omgeving. Volgens Marion helpt dat niet alleen bij het bevorderen en behouden van de zelfstandigheid van inwoners, maar ook bij het verlichten van druk op professionals. “We denken vaak te snel dat familie of buren iets niet kunnen of niet willen en lossen alles op met professionele zorg en ondersteuning. Maar als je het gesprek goed voert, zie je dat bijna iedereen wil helpen op een manier die bij hen past.” Het gaat om kleine dingen, die van grote waarde kunnen zijn: een keer per twee weken een maaltijd extra koken, even kijken of alles in huis goed staat, kopje koffie drinken of samen een wandeling maken. “Je hoeft niemand te vragen om elke dag aan het bed te staan. “Het gaat om gewone menselijke aandacht, waar we allemaal behoefte aan hebben. Als je dat uitlegt, valt er bij mensen vaak iets op zijn plek.” Door dit gesprek actief te voeren wordt de kring rondom de inwoner weer sterker, kan groeien en ontstaat er een sociaal netwerk om de inwoner. Samen ondersteunen we zo de inwoner waardoor er vanzelf meer ruimte voor zelfstandigheid en voor de professional.
Leren door praktijkvoorbeelden
In de trainingen Reablement en Positieve Gezondheid nemen medewerkers hun eigen situaties mee. Dat zorgt voor uitwisseling en herkenning. “Onderling inspireren en van elkaar leren is echt een vast onderdeel geworden. Er gaan altijd enthousiaste mensen de deur uit.” Kleine keuzes blijken grote, positieve gevolgen te hebben. “Ik zeg wel eens: de sleutel tot onze werkdruk hebben we soms zelf in handen.” Als praktisch voorbeeld geeft ze het koffierondje. “Dan wordt er bepaald dat de koffie wordt gebracht. Terwijl diegene misschien prima zelf zijn kopje onder een Senseo kan zetten. Als je dat diegene zelf laat doen ervaart diegene meer zelfregie, heeft hij of zij een vers en warm bakje koffie in plaats van de lauwe koffie uit de kan die gebracht wordt en heeft de zorgmedewerker meer tijd voor persoonlijk aandacht.” De dag bestaat uit 24 uur, in de zorg hebben we vaak de focus op de 30 min wassen en aankleden, terwijl de overige 23,5 uur de beleving van de dag bepaald. Door anders naar handelingen te kijken, krijgen we een verschuiving van zorg naar aandacht en zelfstandigheid. De inwoner ervaart dan meer zelfregie en dat brengt meer zelfstandigheid en meer rust. Deze manier van werken past naadloos bij Samen Gezond IJssel-Vecht.
De ontwikkeling door de jaren heen
Na onderzoek van Windesheim in 2021 is de eerste training ontwikkeld op basis van vragen van wijkverpleegkundigen: grip op de Wlz, indiceren en landelijke ontwikkelingen. Na elke ronde wordt de training aangepast. De aanpak bleef steeds hetzelfde: wat heb je nodig om je werk morgen anders te doen? In het begin lag de nadruk op onzekerheid. Is langer thuis veilig? Is VPT (Volledig Pakket Thuis) haalbaar? Inmiddels zijn we vier jaar verder en zijn die vragen verschoven. “Iedereen omarmt de beweging. De vragen gaan nu vooral over hoe je het goed uitvoert.”
Waarom dit regionaal gebeurt
Reablement werkt alleen goed als we allemaal snappen wat er bedoeld wordt en organisaties dezelfde basis principes en uitgangspunten gebruiken. “Inwoners moeten overal dezelfde benadering ervaren. Als de ene organisatie wel met reablement werkt en de andere niet, wordt het verwarrend. Als bijvoorbeeld bij de één word je gestimuleerd in herwinnen van je zelfredzaamheid en bij de ander wordt er met alle goede bedoelingen gezegd: ‘blijf maar lekker zitten hoor ik doe het wel even voor u’ dan is dat niet consequent.” Met het Kennis Platform Langdurige Zorg Thuis doen 24 uit 2 regio’s (Midden IJssel en Zwolle) blijft de koers en de aanpak herkenbaar. Organisaties delen lessen, casussen en dilemma’s, waardoor niemand het wiel opnieuw hoeft uit te vinden. “Samen leren en ontwikkelen we op organisatie en regio niveau.”
Vooruitkijken
Marion ziet veel kansen als de bestaande werkwijzen goed verbonden blijven. “Reablement is geen nieuw systeem. Het voegt toe aan wat we al doen, maar het is geen beleidsdoel op zich.” Ze waarschuwt voor te veel beleidstaal. Als programma’s los van elkaar worden aangeboden, verliezen medewerkers het overzicht. Marion droomt van een regionale E-learning die continue wordt aangescherpt en ook actief wordt gebruikt door zorgprofessionals, sociale netwerken en iedereen die behoefte heeft aan meer informatie. Hierbij ziet ze ook een uitdaging om zorgprofessionals aangehaakt te houden bij die E-learning, dat het ook actief ingezet blijft worden. Maar dat is voor nu nog toekomstmuziek. Technologie ontwikkelt zich in razendsnel tempo. Ook in de zorg kan dat helpen, zolang duidelijk blijft dat het een aanvulling is en geen vervanging. “Niet arbeidsbesparend, maar arbeid ondersteunend. Inhoud en mens staan centraal, niet de technologie. Net als bij positieve gezondheid, niet de ziekte maar de mens staat centraal staat en bij reablement het herwinnen van zelfredzaamheid centraal staat en niet zozeer reablement als principe. Bijna iedereen wil zelf iets blijven doen. Technologie helpt daarbij, maar alleen als je uitlegt waarom je het inzet.”
Teams kijken al anders
“We hebben dit jaar meer dan vijfhonderd medewerkers getraind. Teams kijken nu echt anders. Minder vanuit zorgmomenten, meer vanuit het leven van mensen.” Het huidige programma ‘Van zorg naar gewoon leven’ krijgt volgend jaar een nieuwe naam: Zelfstandig & (als) Thuis, een naam die volgens haar beter past bij de richting waarin de regio ontwikkelt. Maar dat betekent niet dat er geen werk meer aan de winkel is. “Zo is reablement nog niet ingebed in de schoolprogramma’s en in het scholingsbeleid van organisaties waardoor nog niet iedereen er mee werkt en de basisprincipes snapt, waardoor nieuwe medewerkers in de zorg, welzijn en ondersteuning het principe pas op de werkvloer meekrijgen. De beweging staat niet stil. En dat we echt anders gaan kijken en denken naar zorg, dat kost gewoon tijd.”
Houd koers
Marion sluit af met een duidelijke oproep aan de regio: “Houd koers, houd het praktisch en houd het simpel. Maak het niet groter dan het is, het is niet het hoger liggende doel. Het gaat om goed leven thuis. Dat kunnen we alleen samen.” Organisaties die vragen hebben over langdurige zorg thuis, de training en/of het platform, mogen haar rechtstreeks benaderen. “Bel of mail me gerust. Als ik het zelf niet weet, weet ik wel waar het te vinden is.” Marion is te bereiken via 06 266 127 36 en m.zzpverhey@carinova.nl.

